Noorderlicht: excellentie nu ook financieel erkennen

Noorderlicht heeft zich sinds de jaren negentig ontwikkeld van een vrijwilligersclubje tot een professionele en wereldwijd vermaarde instelling op het gebied van fotografie. Volgens het toonaangevende, internationale magazine Photo District News (PDN) hoort het Noorderlicht Festival tot de vijf belangrijkste fotofestivals ter wereld. Het rijk heeft Noorderlicht met ingang van 2009 als enige beeldende kunst/foto-instelling toegelaten tot de basisinfrastructuur van excellente instellingen. Loftuitingen alom. Cultureel gezien is Noorderlicht een success story die zijn weerga niet kent. De organisatie groeide in de loop der jaren mee met het succes. Maar dat gold niet voor de financiering. Die past op geen enkele wijze meer bij de professionele, hooggekwalificeerde organisatie die wij willen en kúnnen zijn. Concreet betekent dat dat wij aanvullende financiering van 180.000 euro nodig hebben. Wij kunnen ons werk zo niet langer doen op het excellente artistieke niveau dat men van ons verwacht. Het is vijf voor twaalf voor Noorderlicht. In januari 2008 moesten wij onze galerie tijdelijk sluiten vanwege gebrek aan financiële armslag. Noorderlicht steekt ver uit boven het culturele maaiveld in Nederland. En mag niet verloren gaan. Geef ons de ruimte, niet alleen artistiek en cultureel, maar ook financieel!

Van chaos naar structuur
Rond 1990 bestond Noorderlicht slechts dankzij de tomeloze inzet van een aantal gepassioneerde vrijwilligers. De organisatie had geen enkele vaste vorm. Niet bestuurlijk, noch qua geldstromen. De huisvesting bestond uit een paar keukentafels en kasten. Desondanks groeiden onze naam en faam. In de landelijke pers werd Noorderlicht vanaf het begin de hemel in geprezen. Recensies waren over het algemeen zeer positief. Daardoor ontstond al snel een landelijke en internationale uitstraling. Al met al werd Noorderlicht zó groot, dat dat niet meer aan 'liefdewerk oud papier' kon worden overgelaten. Noorderlicht heeft dat zelf bij de lokale overheden aangekaart. En met succes, want eind jaren negentig werd Noorderlicht stapsgewijs een professionele organisatie. Met een directie en een bestuur. In 2000 volgde een positieve beoordeling van de Raad voor Cultuur. Dat was een keerpunt: van chaos naar structuur. De eerste jaren heeft Noorderlicht - met succes - gebruikt om een positie op te bouwen als serieuze speler in het culturele veld. In de periode 2005-2008 zijn verschillende kerntaken vastgelegd en bekrachtigd.

De groei van vrijwilligerstoko naar professionele organisatie gaat voor iedere instelling gepaard met groeistuipen en -pijnen. Dat is normaal. Iedere groeiende instelling heeft op een gegeven moment een adequate administratie nodig. Een inhoudelijke staf. En een representatief kantoor. Sinds 2005 huizen wij in een mooi pand naast de Der Aa-kerk. Daar zijn wij blij mee. Samengevat kunnen we zeggen dat Noorderlicht een gezonde ontwikkeling heeft doorgemaakt, van gepassioneerde peuter, via onstuimig groeiende puber naar stevige volwassene.

Internationalisering in de genen
Een volwassene die ook nog eens een wereldburger is. Van meet af aan heeft Noorderlicht verder gekeken dan de benepen grenzen van ons land. Wij onderscheiden ons van collega-instellingen door een werkelijk internationale themakeuze en programmering. Noorderlicht was de eerste instelling die fotografen uit Afrika, de Verenigde Staten, Japan en Scandinavië naar Europa bracht. Langzamerhand gaan steeds meer culturele instellingen mondjesmaat op het internationale pad. Noorderlicht kende vanaf het begin geen grenzen. Niet alleen komt veel buitenlands talent bij ons tot ontplooiing, tegelijkertijd oogsten wij veel internationale lof voor onze eigenzinnige beeldkeuzes en gedurfde thema's. Wij werken met een internationaal netwerk van zo'n 3000 toonaangevende fotografen en collega-instellingen. We worden in de internationale fotografiewereld nadrukkelijk als aanstormend talent geduid. Onze tentoonstellingen worden wereldwijd vertoond en gewaardeerd. Internationalisering betekent bij ons niet dat we incidenteel iets buitenlands doen. Internationalisering zit in onze genen, in de haarvaten van onze organisatie. Daarmee durven wij te beweren dat wij een unieke plek innemen tussen de culturele (foto-)instellingen in ons land. We sluiten daarmee naadloos aan bij nationale en regionale beleidsintenties. Maar dat vinden wij nergens terug in onze financiële honorering.

Naar gezonde financiering
Want: bij een gezonde culturele groei hoort ook een gezonde financiële ontwikkeling. En hier kantelt het verhaal. We komen bij de keerzijde van ons succes. Als zij ons willen prijzen komen bestuurders en politici woorden tekort. Wij zijn blij dat ons talent wat dat betreft absoluut wordt erkend. Maar als het aankomt op boter bij de vis, op de financiering die wij nodig hebben om op dat hoge niveau te kunnen presteren, wordt het angstvallig stil. Financieel gezien wordt onze excellentie niet op waarde geschat, maar miskend. Ondanks ons enthousiasme, onze drang om artistiek bezig te zijn stemt ons dat bitter. Wat is er aan de hand?

Ten eerste. Conform de afspraken daarover met lokale overheden, moest Noorderlicht een onderkomen hebben met een 'representatieve uitstraling'. Zoals gezegd zijn wij erg blij met ons mooie pand aan het A-Kerkhof. Maar zo'n pand kost veel geld. Dat is nooit in onze structurele subsidie verdisconteerd. Zo wordt ons succes, onze representatieve uitstraling, voor ons onbetaalbaar. Een nagel aan onze doodskistŠ

Ten tweede. Noorderlicht staat bekend als festival. En wordt ook als zodanig gefinancierd. Dus vergelijkbaar met andere Noordelijke festivals. Dat klinkt redelijk. Maar niet als je bedenkt dat Noorderlicht in feite een productiehuis is dat ook een tentoonstellingsruimte exploiteert - ook dat staat in onze kerntaken omschreven. Die taak voeren wij met verve uit. Onze tentoonstellingsruimte is in principe het hele jaar open en biedt hoogwaardige fototentoonstellingen. Deze taak is, ons inziens ten onrechte, nooit gehonoreerd in de geldstromen van onze subsidieverstrekkers.

Ten derde. Noorderlicht is als 'jong talent' lange tijd voor een groot deel afhankelijk geweest van landelijke fondsen. Talent hebben wij nog steeds, maar de fase van 'jong' zijn wij ontgroeid. Een groot aantal van de fondsen die ons ondersteunden, hebben die steun in 2007 stopgezet, omdat zij volgens hun statuten een instelling slechts gedurende een bepaalde periode steun mogen geven. In totaal missen wij daardoor op jaarbasis ongeveer 180.000 euro.

Geen jong talent meer dus. Tegelijkertijd zijn wij ook nog geen 'groot instituut' met navenante financiering. Te groot voor servet, te klein voor tafellaken. Dat breekt ons op en dat is een buitengewoon wrange constatering. In plaats van dat wij met extra financiering onze vleugels nog verder kunnen uitslaan, gaan wij er de komende jaren alleen maar fors op achteruit. Té fors om ons werk nog naar behoren te kunnen doen. Het rijk bevriest subsidies op het niveau van 2006. Prachtig om tot de excellente basisinfrastructuur te behoren. Maar wat koop je daar dan voorŠ.? Lokale overheden werken met kleine percentuele verhogingen, waarbij geen enkele rekening wordt gehouden met de groei en ontwikkeling van een instelling. Als je als culturele instelling doet wat bestuurders en subsidieverstrekkers graag zien - je breekt door en groeit in ontwikkeling en in omvang - word je daar dus in wezen voor gestraft. Zo wordt ontluikend talent uiteindelijk gebroken, in plaats van dat het tot totale bloei kan komen.

Een stralend Noorderlicht
Is dat wat wij in Nederland willen? Wij denken van niet. Daarom brengen wij onze noodsituatie onder uw aandacht. Noorderlicht kan op deze manier niet door. Wij moeten gefinancierd worden op een manier die past bij onze huidige situatie. Door intensief bij fondsen aan te kloppen hebben wij de laatste jaren het hoofd boven water kunnen houden. Maar dat is geen financieel gezonde situatie, zoals wij als directie al geruime tijd aangeven. Sterker: het lijkt wel alsof wij daardoor onze eigen armoede in de toekomst hebben georganiseerd. Wij hebben structurele subsidie nodig, passend bij onze omstandigheden. In de bijlage bij deze brief geven wij inzicht in onze financiële situatie. Daaruit blijkt helder welke gaten wij in onze begroting hebben. Die gaten moeten worden opgevuld. Wij rekenen op uw steun. Wie het noorderlicht wel eens als natuurverschijnsel heeft gezien, weet hoe uitzonderlijk stralend en glanzend dat is. Zonder steun zal ons Noorderlicht zijn glans verliezen en uiteindelijk moeten doven. Wij vechten voor een stralend Noorderlicht. En vinden u daarbij graag aan onze zijde.